Het Streekarchief: De onneembare vesting

Vanaf vrijdag 19 april zendt de Heusdense Televisie en Radio (HTR) weer een nieuwe aflevering uit van Het Streekarchief.

In aflevering 42 van het Streekarchief brengen presentator Leo Swaans en streekarchivaris Hildo van Engen een bezoek aan de vestingwerken van Heusden. De groene wallen zijn een blijvende herinnering aan de tijd van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648), waarin Heusden het Hollandse achterland moest beschermen tegen het leger van de Spaanse koning.

HTR Afbeelding12724
‘T Lants Sterckte’, afbeelding van de Heusdense vestingwerken door Adriaen van der Venne, ca. 1625 (foto SALHA).

Als frontierstad beleefde Heusden een periode van grote bloei. De garnizoenen die in Heusden verbleven brachten leven in de brouwerij, en dat gaf de plaatselijke economie een flinke stimulans. In de negentiende eeuw verloren de vestingwerken hun defensieve functie. Ook de garnizoenen verlieten de stad. De wallen werden deels afgegraven en door de bewoners in gebruik genomen als groentetuin of om er vee te weiden. Al vóór de Tweede Wereldoorlog gingen er stemmen op om de vestingwerken maar helemaal te laten verdwijnen. De wallen zorgden ervoor dat Heusden geen ruimte had om uit te breiden, terwijl ze een hindernis vormden voor het toenemende autoverkeer. Tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog werd de roep om de wallen te slechten alleen maar sterker. Gelukkig is dat er niet van gekomen. Toen in de jaren zestig besloten werd om Heusden met behoud van de historische waarden te restaureren, werden ook de vestingwallen grondig aangepakt. In 1968 gaf burgemeester Scholten het startsein door vanuit een tank de eerste hoeveelheid zand te verplaatsen. In de jaren tachtig werden de werkzaamheden aan de vestingwerken afgerond met de bouw van enkele stadspoorten.

HTR Afbeelding32726
Gezeten in een tank startte burgemeester Gerard Scholten in 1968 de restauratie van de Heusdense vestingwerken (foto SALHA).

In het Streekarchief laat Van Engen aan Swaans de oudste fortificatierekening zien. In dit dossier uit 1579 hield het stadbestuur nauwgezet de financiën van de aanleg van de vesting bij. De notities geven een gedetailleerd beeld van het verloop van de vestingbouw. Ook worden twintigste-eeuwse stukken bekeken die duidelijk maken hoe sterk in sommige kringen de wens was om de vestingwallen af te graven en Heusden de ruimte te geven. Ten slotte toont Van Engen archiefstukken en foto’s die te maken hebben met de herbouw van de stadspoorten, die bepaald niet onomstreden waren.

De uitzending van Het Streekarchief is te zien op Ziggokanaal 42 vanaf vrijdag 19 april om 19.00 uur. Daarna worden de uitzendingen met enige regelmaat herhaald. Meer informatie op de site van HTR www.htrmedia.nl, waar ook via ‘uitzending gemist’ deze aflevering en de vorige uitzendingen van Het Streekarchief bekeken kunnen worden.

Klik hier voor een overzicht van alle afleveringen.