Nieuwe aflevering HTR over oude grenzen

Vanaf vrijdag 16 november zendt de Heusdense Televisie en Radio (HTR) weer een nieuwe aflevering uit van Het Streekarchief. In aflevering 37 treffen presentator Leo Swaans en streekarchivaris Hildo van Engen elkaar op de dijk achter de Nieuwkuijkse wiel. Maar weinig voorbijgangers zijn zich ervan bewust dat deze dijk eeuwen geleden deel uitmaakte van de dijkring rond de Grote of Zuidhollandse Waard.

GrenspaalNieuwkuijk
Grenspaal bij Nieuwkuijk. Foto van Ton Feijen. (SALHA, Collectie Beeld en Geluid, nr. vlm02578)

Op de plek waar de Meerdijk zijn naam wijzigt in Heidijk staat een stenen paal die is voorzien van het jaartal 1785. Deze banpaal of grenspaal markeert niet alleen de grens tussen Nieuwkuijk en Vlijmen, maar ook die van het hertogdom Brabant en het graafschap Holland. Deze grens is vormgegeven rond het midden van de veertiende eeuw, toen de Hollandse graaf Willem V zijn gebied op listige wijze wist uit te breiden ten koste van de hertog van Brabant.

HTRGraafWillemV
Afbeelding van graaf Willem V van Holland uit een manuscript van Hendrik van Heessel uit de vijftiende eeuw.

De veertiende-eeuwse grens tussen Holland en Brabant bleef grotendeels ongewijzigd tot 1795. Om die reden is dat jaartal terug te vinden op zeven eikenhouten palen die enkele jaren geleden op verschillende plaatsen in de gemeente Heusden zijn geplaatst om de oude grens tussen Brabant en Holland weer zichtbaar te maken. Swaans en Van Engen nemen ook een kijkje bij een van deze moderne palen, en stellen vast dat de noordgrens van de huidige provincie Noord-Brabant eigenlijk nog maar van recente datum is.

HTRBroodsmokkel
Getuigenverklaring uit 1714 over bepaalde smokkelpraktijken. (SALHA Oud-rechterlijk archief Heusden, 0308, inv.nr. 927)

In het Streekarchief buigen Swaans en Van Engen zich over een paar oude archiefstukken die laten zien dat er in het verleden in deze omgeving heel wat werd gesmokkeld. Dat gold bijvoorbeeld voor een alledaags product als brood, waarop allerlei fiscale regels van toepassing waren. Verschillende plakkaten maken duidelijk dat de Staten van Holland er veel aan gelegen was om de broodprijzen op het platteland en de stad in de hand te houden. Een ander document, uit 1714, laat zien hoe twee inwoners van Eethen betrapt werden toen zij in Drongelen een roggebrood kochten dat uit het Brabantse Waalwijk afkomstig was. De getuigen die dit hadden zien gebeuren, legden een verklaring af voor het Heusdense stadsbestuur.

De uitzending van Het Streekarchief is te zien op Ziggokanaal 42 vanaf vrijdag 16 november om 19.00 uur. Daarna worden de uitzendingen met enige regelmaat herhaald. Meer informatie op de site van HTR www.htrmedia.nl, waar ook via ‘uitzending gemist’ deze aflevering en de vorige uitzendingen van Het Streekarchief bekeken kunnen worden.

Klik hier voor een overzicht van alle afleveringen.